dr spec. Jovan Cabunac

Najčešće se izbor borera svodi na to da se pogleda koliko je grubo zrno i kakav mu je oblik radnog dela. Više se vizuelno bira borer, nego što što se vodi računa o njegovim karakteristikama. Takođe, najčešće se odlučuje za borere sa kojima će se najbrže završiti preparacija i koji su finansijiski najisplativiji, bez ozbiljnog udubljivanja u kvalitet proizvoda. Izbor borera koji se svodi na “daj mi crni ili zeleni sa zaobljenim vrhom”, nije dovoljno dobar, a takav pristup ne obezbeđuje dobru preparaciju i dobru protetsku nadoknadu.

Klasični dijamantski boreri razlikuju se po finoći zrna na radnom delu. Poznata je podela na: super grubo dijamantsko zrno SC – crna oznaka, grubo dijamantsko zrno C – zelena oznaka (ova dva spadaju u borere sa kojima se najčešće kreće u preparaciju), srednje grubo dijamantsko zrno M – bez oznake na dršci ili ima plavu oznaku, tzv. univerzalni boreri, zatim oni koji imaju fino dijamantsko zrno F – crvena oznaka (najčešće se sa njima radi završna obrada preparacije), žuta oznaka SF – super fino dijamantsko zrno i ultra fino dijamantsko zrno UF sa belom oznakom. Crveni, žuti i beli spadaju u kategoriju finirera. Međutim, nije svaki borer za brušenje u istoj “boji” jednako efikasan. Postoji razlika u trajnosti borera, potom u načinu obrade i pripreme samog dijamantskog zrna, ali i u gustini kojom su dijamantska zrna naneta na radni deo. Zašto je sve nabrojano bitno?

Dobrim borerom trebalo bi brzo i efikasno ukloniti zubno tkivo, a sistemom hlađenja (vodom i vazduhom, koje obezbeđuje turbina), štiti se zub koji se brusi od pregrevanja. Koliko god je bitno zaštititi samu pulpu, toliko je bitno i sačuvati od pregrevanja i “spaljivanja” ostale zubne strukture i materijale koji su korišćeni za restauraciju. Dakle, ukoliko se borer “brzo troši” i zadržava obrušeni supstrat između dijamantskih čestica, njegova efikasnost je mnogo manja, a povećano trenje dovodi do većeg zagrevanja tela koje se brusi.


Upravo zbog ovoga napravljeni su boreri specijalnih oblika, kao što su turbo boreri. Kod njih su dijamantske čestice spirano postavljene, a između njih postoje zone bez dijamanata, kojima se brže dovodi voda u zonu brušenja, čime se pojačava hlađenje. Tim istim zonama bez dijamantskih čestica se i odvodi supstrat brušenja, pa je njegovo zadržavanje manje, što dodatno utiče na smanjenje trenja i bolje hlađenje objekta koji se brusi. Pritom spiralno postavljeni dijamanti, pri velikom broju obrtaja daju izuzetno pravilnu i glatku površinu brušenog zuba bez bilo kakvih žlebova. Ovo bi bio samo jedan primer, gde se boreri sa klasičnim dijamantskim česticama iste granulacije razlikuju u načinu na koji su raspoređene čestice i koliko njihov raspored može uticati na brzinu sečenja, ali i na trajnost samog borera. Dijamantski boreri, pomenuto je, razlikuju se po kvalitetu nanošenja i obradi samih dijamantskih čestica na radnom delu.

NTI Abacus serija borera zaslužuje posebnu pažnju. Lako ćete ih prepoznati po “zlatnoj boji” radnog dela. Od ostalih borera izdvaja ih Unimatrix tehnologija pomoću koje su čestice dijamanata nanete na radni deo borera. Unimatrix tehnologijom je omogućeno da bude naneta veća gustina dijamantskih čestica u odnosu na standardne borere. Distribucija čestica po radnom delu izuzetno je ravnomerna. Specijalni premaz preko radnog dela stvara glatku površinu između samih čestica, što dovodi do boljeg ispiranja instrumenta, pa se postiže efekat “hladnog brušenja”. Ukoliko bi se poredili klasični boreri i Abakus serije, istih oblika i finoće zrna, prednost je uvek na strani Abakus serije. Dakle zahvaljujući karakteristikama Abakus borera postiže se brže i hladnije brušenje, duži radni vek samog borera i mnogo lakše čišćenje instrumenta nakon upotrebe.


Pored standardnih formi Abakus serija ima i turbo varijantu radnog dela, kojoj su pored svih karakteristika turbo borera, pridodati svi atributi Abakus serije. Dakle, u spiralnoj zoni, u kojoj se nalaze, dijamanti su gusto i ravnomerno raspoređeni, a cela radna površina presvučena je specijalnim premazom, koji stvara glatku površinu između dijamantskih zrna, a zonu bez dijamanata čini glatkijom nego što je inače kod standardnih turbo borera. Udruživanjem karakteristika turbo borera i Abakus serije, dobija se Abakus turbo borer, koji je po svim karakteristikama superioran. Ovi boreri koriste se za glavnu preparaciju, kada je neophodno skinuti mnogo zubnog tkiva i gde je bitno dobiti ravnomernu površinu sa jasno naznačenim demarkacijama između brušenog i nebrušenog dela zuba. Bez obzira što je preparacija bez nama vidljivih brazdi, brušena površina je gruba, te je nakon preparacije sa SC, C borerima (klasičnim ili Abakus), neophodno uraditi završnu obradu sa borerima finog zrna.


Kada je reč o “crvenim“ borerima, kojima se radi završna obrada i čime se postiže da površina demarkacije i samog patrljka bude glatka, veoma je bitno da se koristi isti oblik radnog dela, a veličina borera da bude ista ili za jedan broj veća. Ukoliko je korišćen borer sa zaobljenim vrhom, veličine 16, čiji je konus 3 stepena, onda je potrebno uzeti isti takav borer samo sa finim zrnom ili eventualno da njegova veličina bude 18, a sve ostale karakteristike da ostanu iste. Ovo je bitno s obzirom da je poznato da oblik vrha borera određuje i oblik demarkacije, a ukoliko se želi postići demarkacija u obliku polužleba, koristi se borer sa zaobljenim vrhom. Dakle, kod završne obrade, u tom slučaju, neophodno je koristiti borer sa zaobljenim vrhom istog promera ili za broj veći, ali se ne koristi borer manjeg promera vrha.



Manji promer vrha bi umesto polužleba pravio negativni stepenik, pa bi postojala velika greška u “čitanju” demarkacije, kao i u pasovanju protetskog rada, tj. ili bi kruna bila preuska, a deo demarkacije bio nepokriven ili bi kruna bila preširoka i najčešće kratka za veličinu negativnog stepenika.

Pravilnom upotrebom borera, moguće je izbeći mnoge komplikacije, ali i olakšati rad stomatologu i tehničaru. Dobar borer u rukama veštog stomatologa garancija je dobre preparacije.